سید محمد سید موسوی
قبل از هر چیز برای مطالعه درس ادبیات اختصاصی، ذکر موارد زیر را ضرورری میدانم که عبارتند از:
1)مطابقآمار و اطلاعات تنها 20درصد از داوطلبان مشغول به تحصیل در دورهیپیشدانشگاهی در آزمون سراسری همان سال پذیرفته میشوند!! و جالباینکه، این افراد کسانی هستند که از تابستان، قبل از شروعپیشدانشگاهی فعالیت جدی و مطالعهی خود را آغاز میکنند. بنابراینشروع درسخواندن جهت آمادهشدن، باید از تابستان آغاز شود.
2) جهت استفادهی مطلوب از زمان و شیوههایمطالعهی صحیح باید با برنامهریزی دقیق و مشاورهی درست گام برداشت،تا بتوانند به تناسب برنامهی ارائهشده به کتابها و جزوات کمکآموزشیهمراه با تست مراجعه کنید و بهرهمند گردید.
3) بدون تردید، بر اساس تجربیات بهدستآمده، بهترین منبع برای تستزدن، سؤالات آزمونهای سراسری سالهای گذشتهیا تستهای شبیهساز و همسطح کنکور میباشد. (همراه با پاسختشریحی آنها، بهخصوص کتابهای: آرایهی ادبی- دستور زبان فارسی وعروض و قافیه)
4) برای تستزدن باید زمان پیشنهادیآزمون سراسری را رعایت کنید تا بر سرعت عمل شما بیفزاید. لازم به ذکراست که تحلیل تستها از زدن آنها مهمتر است، زیرا اگر بر مطالب، مفاهیمو نکات تستها تسلط پیدا کنید، قطعاً نکات مهم دروس را نیز مرورخواهید کرد. (تحلیل تست یعنی اینکه اگر از شما یکی از آثارقیصرامینپور را خواسته باشند، علاوهبر تشخیص گزینهی صحیح، خالق آثارگزینهی صحیح، خالق آثار گزینههای دیگر را نیز مشخص کنید.)
5) در کنار زحمات و فعالیتهای جدی خود از لطف و عنایت خداوند غافل و ناامید نباشید. به قول سعدی: (علیهالرحمه)
جای نرسد کس به توانایی خویش
الّا تو چراغ رحمتش داری پیش
ادبیات اختصاصی در آزمون سراسری در قالب 30 تست به تفکیک از کتابهای:
1- آرایههای ادبی
2- عروض و قافیه
3- متون نظم و نثر
4- تاریخ ادبیات (1) و (2) و مبحث دستورتاریخی از زبان فارسی (3) طرحی میشود. در این مقالهی چکیده، سعی مابر آن است تا شما دانشآموزان عزیز را با نحوهی مطالعهی بهتر این کتبدرسی آشنا گردانیم.
کتاب آرایههای ادبی از آن جهت حائز اهمیت است که دانشآموزان درادبیات عمومی نیز باید به سه سؤال آرایه پاسخ دهند. این درس ماننددستور زبان فارسی و عروض و قافیه، حفظکردنی نیست. بنابراین ابتداباید این کتاب و مطالب مهم آن را یاد گرفت. سپس خودآزمایی و تستهایمربوط به این کتاب را به شکل کاربردی تجزیه و تحلیل کرد. بر اساساطلاعات و نمونهی سؤالات آزمونهای سراسری، بیشتر تستهای آزمون سراسریاز نمونه ابیات آغاز درسها که به رنگ قرمز در کتاب مشخص شده، طرحمیشود. بنابراین به ابیات و توضیحات آنها دقت کافی شود.
کتاب عروض و قافیه شامل سه بخش است:
1- قافیه
2- عروض
3- نقد ادبی
بخش اول و دوم این کتاب به مانند کتاب آرا یههای ادبی باید به شکلکاربردی و در کلاس درس همراه با معلم فراگرفته شود. به عقیدهی من،این دو بخش از کتاب، بهرغم کسانیکه معتقدند اوزان عروضی باید حفظشوند، حفظکردنی نیست، بلکه با آموزش اوزان عروضی و زحافات آنها،نحوهی تستزدن نیز به دانشآموزان آموخته شود.
اما بخش سوم یعنی نقد ادبی را میتوان با فیشبرداری و خلاصهنویسیمطالب مهم، حفظ کرد و بهخاطر سپرد. همچنین نمونهی نثر و شعری که دراین بخش از آثار ادبی آمده است، همراه با پاورقی کتاب مطالعه شود.
کتاب متون نظم و نثر و نیز پیشدانشگاهی بهتر است به شکل موضوعی مطالعهشود. بهطور مثال: ابتدا بخش درآمدها و تاریخادبیات بالایدرسها از آغاز تا پایان کتاب مطالعه شود و سپس تستهای مربوط به اینمباحث بررسی و مرور شود. همچنین اگر از این مطالب
چکیده و خلاصهی مطالب مهم یاداشتبرداری شود، در مرور این مطالب مثمرثمر خواهد بود.
بعد از این بخش، میتوان معنی واژگان را مطالعه کرد (از آغاز تا پایان) سپس توضیحات شعر و نثر کتاب و....
برای مطالعهی تاریخادبیات (1) و (2) ایران و جهان، ابتدا باید شاعرانو نویسندگان را براساس قرن و یا سبک شعری تقسیمبندی کرد. پس آثار وویژگیهای شخصیتی و نویسندگی و شاعری آنها را به شکل نمودار شاخهاینوشت. حتی میتوانید با برداشتن حروف اول آثار آنها، کلمهای با مسمّاساخت و فقط آن کلمه را حفظ کرد.
بهطور مثال:
1) خمسهی نظامی: ملخها (م: مخزنالاسرار، ل: لیلی و مجنون، خ: خسرو و شیرین، ه: هفت پیکر، ا: اسکندرنامه)
2) آثار عطار: ماتمّ (م: منطقالطیر، ا: الهینامه، ت: تذکرةالاولیاء، م: مختارنامه، مًّ: مصیبتنامه)
والی آخر.
بنابراین بهترین شیوه برای یادگیری تاریخادبیات، فیشبرداری ازمطالب مهم، ساخت کلمه یا داستان برای حفظ آثار شاعران و نویسندگان ومرور بسیار این مطالب میباشد. در پایان لازم است که توصیهیمؤکد بر این داشته باشیم که در آزمونهای آزمایشی شرکت کنید تابتوانید ارزیابی دقیقتری از عملکرد و پیشرفت خود در هر درس، بهعملآورید و نقاط ضعف خود را برطرف کنید.
بدیهی است مراجعه به کتب درسی، جزوات، خلاصهی دروس و کلیدی منابعیکه در طول سال مطالعه کردهاید، لازم است. این مراجعهی مجدد به شماکمک میکند که مطالعات قبلی شما تکمیل شود.