تست زدن از موضوعاتی است كه در ضمن اثرگذاری در نتایج برای بسیاری از داوطلبان كنكور باعث شك و شبهه و دردسر است. چرا كه هم وقت قابل توجهی از دانش‌آموزان می‌گیرد و در مواردی هم دانش‌آموزان وقتی با تست زدن بیشتر در جلسه آزمون حاضر می‌شوند، نتیجه بدتری نسبت به قبل كسب می‌نمایند و چنین پارادوكس‌هایی گاهی در اذهان داوطلبان ارزش تست‌زنی را زیر سوال می‌برد. ما در این مقاله ابتدا در مورد چرایی تست‌زنی صحبت خواهیم كرد و در گام بعد مراحل«تست‌زنی اثر‌بخش» را مورد بحث قرار خواهیم داد. به یاد داشته باشید فقط اجرای چنین شیوه‌هایی می‌تواند موثر واقع شود و تكرار رفتارهای غلط یا معیوب مطالعاتی گذشته، نتایج سابق را تكرار خواهد نمود.

چرا باید تست بزنیم؟

شما در دوران تحصیل بارها و بارها تجربه كرده‌اید كه دانش‌آموزان موفق و حتی افراد متوسط در روزهای قبل از امتحان، سعی می‌كردند نمونه‌ای از سوالات سال‌های گذشته درس مربوط را به دست بیاورند و علاوه بر محك زدن خودشان، دید بهتری نسبت به نوع طرح سوال داشته باشند. بارم‌بندی‌ها، نوع طرح سوال و... را كشف كنند و با درك بهتر شرایط امتحان، در جلسه حاضر شوند. تست‌زنی هم با همین تئوری باید صورت پذیرد. دانش‌آموز و داوطلب باید از قبل بداند از مطالبی كه مطالعه كرده چه نوع سوالاتی امكان طرح شدن دارد. از هر موضوع چند سوال و با چه شیوه‌ای طرح می‌شود. این موارد علاوه بر آموزش و یادگیری سبب كاهش اضطراب هم می‌شود، چرا كه فرد از امتحان و آزمونی كه قرار است در آن شركت كند اطلاعات بیشتری كسب می‌نماید.

تفاوت حل تمرین و نمونه سوالات سال قبل با تست‌زنی در این است كه حجم سوالات چند سال گذشته یك امتحان پایان ترم بسیار كمتر از مباحث كنكور است و از همه مهمتر در امتحانات تشریحی زمان به اندازه كافی در اختیار دانش‌آموز قرار می‌گیرد و مساله سرعت عمل چندان مطرح نیست و بالعكس در آزمون‌های تستی و كنكور سرعت عمل از مهمترین موارد تعیین‌كننده به شمار می‌رود و چه بسیار دانش‌آموزانی كه معلومات فوق‌العاده داشته‌اند ولی به‌دلیل كمبود وقت نتایج بدی گرفته‌اند. ارتباط سرعت عمل و تست زدن در این است كه دانش‌آموز در صورتی می‌تواند سرعت عمل بالایی در تست‌زدن بیابد كه تعداد تست زیادی زده باشد نه اینكه فقط خود را مجبور كند در مدت زمان استاندارد كنكور به هر تست جواب دهد! 

تست‌زنی زیاد به دو دلیل مهم، سرعت عمل شما را بالا می‌برد؛ اول اینكه خود تمرین زیاد توانایی و تبحر شما را در آن درس زیاد می‌كند و دوم اینكه تست‌زدن زیاد سبب می‌شود شما در جلسه آزمون سوال جدیدی برای فكر كردن و وقت گذاشتن پیدا نكنید، چرا كه هر سوالی كه طرح شود شما نمونه‌ای شبیه آن را در كتاب‌ها و آزمون‌ها دیده‌اید و روش حلی برای آن در ذهنتان دارید. پس هرچه سوالات جدید در آزمون برای ما كمتر باشد، هم سرعت عمل، بهتر می‌شود و هم در طول آزمون اعتماد به نفس‌مان پایدار می‌‌ماند و در نهایت نتیجه مطلوب‌تری می‌گیریم.

چقدر باید تست بزنیم؟ 

شاید بپرسید كمیت كه مهم نیست، مهم كیفیت تست‌زنی است اما با تشریح موضوع خواهید دید كه كمیت هم بسیار مهم است و كیفیت تست‌زنی را نیز در مراحل تست‌زنی مورد بحث قرار می‌دهیم. موضوع را با یك سوال مهم ادامه می‌دهیم. «شما برای هر كتاب درسی چند كتاب كمك آموزشی و كتاب تست دارید؟» حتی اگر فرض كنیم شما در تمام درس‌ها از توانایی یكسانی برخوردار هستید و همه كتاب‌ها هم از ارزش یكسانی در كنكور برخوردارند (كه این‌طور نیست!) و شما به‌طور مساوی برای هر كتاب درسی یك كتاب تست دارید، با یك حساب سرانگشتی فكر می‌كنید چند تست برای حل و بحث در اختیار دارید؟ هر داوطلب در سه گروه آزمایشی اصلی (ریاضی - تجربی - انسانی) حدود 30 كتاب پایه و پیش در اختیار دارد كه اگر برای هركدم یك كتاب كمك آموزشی تهیه كند و در هر كتاب (حداقل!) 1500 تست كنكور‌های سراسری و آزاد باشد نزدیك 4500 تست در اختیار دارد كه باید به عنوان تمرین از آنها استفاده نماید. حال فرض كنید داوطلب 9 تا 10 ماه وقت در اختیار دارد (بگذریم از دو ماه آخر كه برای دوره و جمع‌بندی است) حالا هر ماه چند تست باید بزند؟ در هفته چند تا؟ می‌بینید كه برای پوشش دادن حداقل تست‌های كنكورهای سراسری و آزاد 10 تا 15 سال گذشته به حداقل 1000 تست در هفته نیاز داریم. لازم است بدانید این عدد در چند سال مشاوره تحصیلی با داوطلبان موفق به تجربه ثابت شده است. مستندات موجود از این داوطلبان نشان می‌دهد بهترین‌های هر رشته به این شكل در هفته تست‌زنی داشته‌اند. در رشته ریاضی 800 تا 1000 تست در هفته، در رشته تجربی 1000 تا 1200 تست در هفته، در رشته انسانی 1000 تا 1300 تست در هفته. جالب اینجاست كه بدانید افرادی كه ساعت مطالعه خیلی بالایی داشتند ولی تست‌زنی را جدی نمی‌گرفتند در نهایت نتایج ایده‌آلی كسب نمی‌كنند، در حالی كه به نظر تست‌زنی منظم و هدفمند كیفیت یادگیری و ساعت مطالعه را بالا می‌برد و در نهایت منجر به نتیجه مطلوب‌تری می‌گردد.

پس با هر دیدی كه به كنكور بنگرید برای موفقیت، چقدر تست زدن بسیار موثر و تعیین‌كننده است. البته یك نكته را باید یادآور شد كه تست‌زنی مانند ساعت مطالعه باید عادلانه بین درس‌ها تقسیم شود و در تمام درس‌ها (چه ضعیف باشید و چه قوی) نیاز به تست‌زنی دارید. از این تعداد تست پیشنهادی حتما باید 60٪ تست‌ها متعلق به درس‌های اختصاصی باشد و حداكثر 40٪ برای درس‌های عمومی. فراموش نكنید كه ما برای پیشرفت بیشتر و كسب نتیجه نهایی باید در تمام درس‌ها توانایی خوبی نشان دهیم.

از چه زمانی تست‌زنی را شروع كنیم؟

برخی به اشتباه تصور می‌كنند تست زدن جدای از درس خواندن است و تست‌زنی را به بعد از عید موكول می‌كنند. غافل از اینكه تست زدن، همانگونه كه گفتیم، مثل حل مثال و تمرین جزئی مهم از یادگیری است و نمی‌توان آن را به بعد از عید موكول كرد. لازم به یادآوری است كه فرصت بعد از عید ویژه دوره، مرور و تكمیل درس‌هاست و توان یادگیری افراد به اندازه قبل از عید نیست و تصور اینكه فردی بتواند تمام فعالیت‌های یادگیری از تست‌ها را به بعد از عید محول كند بسیار اشتباه و غیر قابل اجراست. 

سوال كلیدی اینجاست كه وقتی دانش‌آموزی فصل اول كتاب ریاضی خود را مطالعه نمود، مثال و تمرینات كتاب را حل كرد، جزوه دبیر را نیز مطالعه نمود چرا نباید تست‌های كتاب كمك آموزشی آن فصل را حل نماید و چرا باید منتظر بماند تا فصل‌های دیگر هم مطالعه شود و سپس تست تمام آنها را با هم و یكجا حل كند؟ از همه مهمتر وقتی شما در آزمون‌های آزمایشی شركت می‌كنید و قرار است در آن مباحث فصل اول را به صورت تستی امتحان بدهید، چرا بدون تست‌زنی در جلسه حاضر می‌شوید كه بر اثر عدم تسلط (و غلط زدن) و سرعت عمل پایین، درصد بدی كسب نمایید و روحیه خود را ببازید و كم‌كم ساعت مطالعه شما كاهش یابد؟ این شیوه خطرناك (تست نزدن در طی مطالعه درس‌ها) در اغلب موارد به‌دلیل نتایج نامطلوب دانش‌آموز را كم‌انگیزه و بی‌روحیه می‌كند و در مواردی شاهد هستیم كه فرد درس مذكور را با تصور اینكه یاد نمی‌گیرد كنار می‌گذارد و تمام توانایی و تلاشش قربانی یك استراتژی غلط می‌شود. با كمی دقت در شیوه‌های مطالعه و تست‌زنی داوطلبان موفق در می‌یابید كه تست‌زنی جزو یادگیری هر درس محسوب می‌شود و هیچ یك از آنها هیچ درس و مبحثی را بدون تكمیل تست‌های كتاب كمك آموزشی آن كنار نمی‌گذارند. با این پیش‌شرط‌ها حالا ببینیم چطور باید تست زد و از چه منابعی باید استفاده كنیم تا كارهایمان ثمر بخش شود.

مراحل تست‌زنی

برای تشخیص درست این مراحل اول باید ببینیم اهداف ما از تست زدن چیست و بعد از تست‌زنی به‌دنبال چه نتایجی هستیم. در وهله اول مسلم است كه یادگیری تكمیلی مهمترین هدف حل تست است. در گام بعدی ما به‌دنبال این هستیم كه پاسخ‌هایمان صحیح باشد، چرا كه بزرگترین ضربه را دانش‌آموزان در آزمون‌های تستی از تعداد زیاد پاسخ‌های غلط‌شان می‌خورند. به‌طوری كه اگر دانش‌آموزان متوسط بتوانند سوالاتی را كه كاملا مسلط نیستند پاسخ ندهند و سفید باقی بگذارند، گاهی نتیجه‌شان تا دو برابر بهتر می‌شود یعنی رتبه آنها در بین جمعیت شركت كننده نصف (یك‌دوم) می‌شود و این پیشرفت كمی نیست اما مشكل چنین دانش‌آموزانی این است كه خودشان هم متوجه پاسخ‌های غلط خود نمی‌شوند و با تصور توانایی علمی به سوالات پاسخ می‌دهند. پس غلط‌‌نزدن از اهداف مهم تست‌زنی برای تمام دانش‌آموزان می‌باشد. در نهایت سرعت عمل و تست زدن در وقت استاندارد كنكور آخرین هدف ما در این مراحل تست‌زنی باید باشد چرا كه اگر وقت كم بیاوریم، دیگر دانستن پاسخ سوالات باقی‌مانده با ندانستن آنها یكسان خواهد بود. 

با این شرح دست كم سه نوع فعالیت تستی لازم است تا ما به تبحری برسیم تا نتایج آزمون‌های ما نسبتی مستقیم با توانایی علمی‌مان داشته باشد. مرحله اول تست‌های آموزشی، مرحله دوم تسلط یا غلط نزدن و مرحله سوم تست‌های سرعت عمل. حال ببینیم ویژگی‌ها و تفاوت‌های هر یك از این مراحل چگونه است:

مرحله اول؛ تست‌های آموزشی
در ابتدا هم اشاره كردیم كه شما برای حضور در هر جلسه امتحان یا آزمون نیاز دارید كه نمونه‌ای از سوالات را ببینید تا بدانید چه مطالبی 

و به چه شیوه‌ای از شما پرسیده خواهد شد. این كار علاوه بر شناخت نوع آزمون باعث تنظیم شیوه‌های یادگیری و طبقه‌بندی مباحث از لحاظ اهمیت می‌شود و فرد هدفمندتر هم درس می‌خواند. 

اهداف ما در تست‌زنی آموزشی چیست؟ مسلم است كه در اولین قدم تكمیل یادگیری‌ها، تمرین و تكرار آنها برای دانش‌آموز مهم است به‌ویژه در درس‌های اختصاصی مثل؛ ریاضی - فیزیك - شیمی  و زیست كه تمرین بیشتر در آنها به معنی رشد توان علمی است. در دروس عمومی مثل؛ عربی - ادبیات و زبان هم مسلما تست زدن سبب گسترش دایره معلومات و كاربرد مطالب آموخته شده خواهد شد.

در درس‌های اختصاصی تست آموزشی سبب می‌شود فرد تفاوت تست و تمرین تشریحی را درك كند و از مراحل و محاسبات اضافه و طولانی بپرهیزد و به خواسته سوال بهتر توجه كند و گاهی چند مرحله محاسبه و عددگذاری را نیز با هم انجام دهد اما در كنار اینها، هدف‌های دیگری نیز در مرحله آموزش داریم؛ از جمله یادگیری نكاتی كه ممكن است در كتاب و جزوه خود ندیده‌ایم یا آنها را به‌خوبی یاد نگرفته‌ایم. همچنین متوجه ضعف‌های عمده خود می‌شویم و درصدد برطرف آن برمی‌آییم.

حال چگونه و از چه منابعی باید تست آموزشی زد؟

تست آموزشی مشابه همان تكالیفی است كه گاهی دبیران به شما می‌دهند. یعنی وقتی مبحثی از درس پایان می‌یابد دبیر از همان قسمت تدریس شده تست‌هایی را تعیین می‌كند كه حل شوند. این تست‌ها ممكن است خیلی هم شبیه هم یا به اصطلاح تست‌های طبقه‌بندی شده باشد. تست آموزشی قطعا باید همین ویژگی را داشته باشد و از هر مبحث تعداد قابل توجهی تست مشابه، برای درك مطلب و یادگیری تمام نكات آن حل شود. مسلما هر منبع تستی كه بتواند تست‌های مشابه هر فصل را كنار هم بچیند در این مرحله به كار ما می‌آید و این نوع كتاب‌ها در بازار كم نیست اما چگونگی استفاده از این تست‌ها از خود منبع مهمتر است.

در تست‌زنی آموزشی باید چند نكته مهم را مدنظر قرار داد:

- در این مرحله ما ابتدا درس و مبحث را خوب یاد گرفته و مثال‌ها و تمرین‌های كتاب درسی و جزوه را حل می‌كنیم.
- در انتهای آموزش هر مبحث سراغ تست‌های آموزشی می‌رویم و مانند تمرینات كتاب سعی می‌كنیم آنها را تك‌تك حل كنیم.
- در این مرحله زمان و درصد كسب شده اصلا برای ما مهم نیست چرا كه نه هدفمان سرعت عمل است و نه سنجش آموخته‌هایمان.
- پس از حل هر تست پاسخ‌نامه را چك می‌كنیم تا اگر مشكلی در جوابمان بوده متوجه شویم و آن نكته را در كنار خلاصه‌هایمان یادداشت می‌كنیم و اگر پاسخمان صحیح بوده سعی می‌كنیم راه‌حلی سریع‌تر و تستی‌تر یاد بگیریم.
- تست‌هایی را كه غلط می‌زنیم با علامت (غ)، تست‌هایی كه نمی‌توانیم به جواب برسانیم با علامت (ن) و تست‌های مهمی را كه به سختی حل كرده‌ایم یا مطلب جدیدی در پاسخ آنها می‌آموزیم با علامت (م) مشخص می‌كنیم تا بعدها برای تكرار تست‌ها مجبور نباشیم تمام آنها را حل كنیم. 

با این شیوه شما می‌توانید علاوه بر تست زدن، مطالب جدیدی هم یاد بگیرید و به خلاصه‌هایتان اضافه كنید. فراموش نكنید كه در این مرحله تك‌تك پاسخ‌ها را چك كنید و از آنها یادداشت بردارید و به هیچ عنوان خود را از نظر زمان تحت فشار قرار ندهید چرا كه چنین كاری فقط بی‌دقتی‌های شما را افزایش می‌دهد. 

(قسمت دوم)

در قسمت اول بحثی بر اهمیت تست‌زنی و تاثیرات آن بر یادگیری و نتایج آزمون‌ها داشتیم و هدف از تست‌زدن را در چند بخش دسته‌بندی نمودیم و گفتیم برای دستیابی به آنها ضروری است كه تست‌هایمان را در سه مرحله حل كنیم تا در هر مرحله بخشی از اهدافمان تامین شود. مراحل تست‌زنی را (1) مرحله آموزش (2) مرحله تسلط (غلط‌نزدن) (3) مرحله سرعت عمل عنوان كردیم و شرحی بر مرحله اول داشتیم. 

یادآور شویم كه در مرحله آموزش قصد ما فقط یادگیری مطالب است و حل تمرین بیشتر بهانه‌ای است برای تست‌زنی و تاكید كردیم تك‌تك سوالات حل شده باید بررسی گردد و آنچه در پاسخ‌ها می‌آموزیم به خلاصه‌هایمان افزوده شود. قرار شد تست‌هایی كه می‌زنیم غربال كنیم و تست‌های غلط و نزده و مهم را جدا كنیم تا در هنگام دوره كتاب‌های كمك‌آموزشی وقت زیادی از ما تلف نشود. در نهایت آموختیم كه در مرحله آموزش برای جلوگیری از افزایش بی‌دقتی نباید تست‌ها را در بازه زمانی خاصی زد بلكه باید برای هر تست به قدری بیندیشیم كه در نهایت به نوعی بتوانیم با معلومات خودمان به آن پاسخ دهیم. چه این زمان در حد چند ثانیه باشد و چه در حد چندین دقیقه. درصد گرفتن هم در مرحله آموزش منتفی شد چرا كه درصدگیری یعنی سنجش و ما در مرحله اول هنوز با سنجیده شدن  فاصله بسیاری داریم.

لازم به ذكر است تست‌های مرحله آموزش برای تمام درس‌های عمومی و اختصاصی ضروری است. حتی تكالیف دبیران در همین مرحله قرار می‌گیرد و جزو تست‌های آموزشی محسوب می‌گردد. بیشترین وقت تست‌زنی هر دانش‌آموز هم باید صرف آموزش از تست‌ها شود تا در مراحل بعدی مشكل كمتری داشته باشیم. همان طور هم كه قبلا اشاره شد اكثر كتاب‌های كمك‌آموزشی نیز فقط همین مرحله را پوشش می‌دهند و یافتن منبع تستی برای این مرحله كار بسیار ساده‌ای است. فقط دقت كنید كتاب‌هایی را برگزینید كه پاسخنامه‌های آموزنده‌تری داشته باشند.

مرحله دوم؛ تست‌های تسلط

مشكل اصلی كنكور و داوطلبان آن از همین‌جا شروع می‌شود، از تسلط نداشتن و از غلط زدن. بارها و بارهادیده‌ایم داوطلبانی را كه تست هم می‌زنند و در خانه غلط‌هایشان به پنج درصد هم نمی‌رسد در آزمون‌ها نتایج عجیبی كسب می‌كنند و حتی نمی‌توانند به نیمی از سوالات، درست جواب دهند. این نتایج به قدری بر روحیه افراد تاثیر بد می‌گذارد كه حتی حاضر نیستند، بفهمند چرا نتیجه نامطلوبی كسب كرده‌اند و مشكلات دست نخورده باقی می‌ماند. برای بررسی این مساله اول باید ببینیم تفاوت آزمون دادن و تست‌زدن در خانه چیست كه تا این حد درصدهای خانگی و آزمون (حتی از نوع كلاسی) با هم متفاوتند.

در خانه كه (به خصوص وقتی به شیوه آموزشی) تست می‌زنیم، موضوع تست‌ها، مبحث مورد نظر، مطالب و فرمول‌ها و نكات را بدون كم و كاست در ذهن داریم و از همه مهمتر تست‌های طبقه‌بندی شده و مرتب اغلب شبیه هم حل می‌شوند و با یك مطلب یا فرمول گاهی تا 10 مساله را می‌توان حل كرد! به همین دلیل در خانه ما نه دچار بحران معلومات و فراموشی می‌شویم و نه راه‌حل نادرست و كمبود زمان. اگر هم برای خودمان وقتی در نظر گرفته باشیم حتما وقت اضافه هم خواهیم آورد اما در جلسه آزمون (حتی اگر فقط یك درس باشد) ماجرا متفاوت است. آزمون هر درس از چندین مبحث متفاوت است و همین موضوع باعث می‌شود، تست‌زدن به سادگی خانه نباشد. داوطلب باید اول موضوع، سپس مبحث، فرمول‌ها، نكات و نحوه پاسخگویی به هر سوال را جداگانه بیابد و در نهایت به حل یا پاسخگویی تست اقدام كند. در اینجا دیگر سوال‌ها به ترتیب مطالب تدریش شده نیست و ممكن است اولین سوال مربوط به آخرین مبحث تدریس شده در آن فصل باشد. تمام این موارد باعث می‌شود داوطلب برای پاسخ به هر سوال علاوه بر فكر و انرژی بیشتر نیاز به زمان مضاعفی داشته باشد و در آخر می‌بینیم نتیجه كسب شده در جلسه آزمون هیچ مشابهتی با درصدهای خانگی ندارد.

حال ببینیم، چه باید كرد؟ مرحله تسلط دقیقا همین شرایط را برای داوطلب فراهم می‌كند. یعنی او را وادار می‌كند تا در خانه شرایط علمی آزمون (كه شرح دادیم) را برای خود ایجاد كند و پس از یادگیری مباحث و تست‌های آموزشی به سراغ نوعی از تست‌زنی برود كه مشابه جلسه آزمون است. با این پیش‌شرط‌ها مسلم است كه تست تسلط را موقعی در دستور كار قرار می‌دهیم كه یك یا دو مبحث یا چند فصل از یك كتاب به پایان رسیده باشد و ما بتوانیم با تركیب آن مباحث«تست تلفیقی با تركیبی» بزنیم. حل چنین تست‌هایی باعث می‌شود ما از«توهم یادگیری» كه تست‌های آموزشی برای ما ایجاد می‌كنند بیرون بیاییم و ما را در شناخت مشكلات موجود در هر مبحث یاری می‌كنند. تست‌های تركیبی با شناسایی حلقه‌های مفقود یادگیری ما سبب می‌شوند ما براساس توهم یادگیری در جلسه آزمون به سوالات جواب ندهیم و تعداد غلط‌هایمان را كاهش دهیم. تست تركیبی به ما كمك می‌كند تا درصد واقعی خودمان را تشخیص دهیم و بدانیم كه در آزمون 5 تا 15 درصد امكان كاهش این درصد (كسب شده در خانه) وجود دارد و نه بیشتر! ما در این مرحله تست‌زنی (كه اغلب داوطلبان هیچگاه آن را انجام نمی‌دهند) یك مشكل عمده داریم و آن هم منابع ناقص كمك آموزشی است كه به ندرت چنین نوع تست‌هایی را در خود دارند. در ادامه ابتدا در مورد شیوه تست‌زنی تسلط بحث می‌كنیم و سپس نحوه استفاده بهینه از منابع تستی را عنوان می‌نماییم. 

در تست تسلط به نكات زیر باید دقت كنیم:

-این فعالیت با یك یا دو هفته فاصله از تكمیل تست‌های آموزشی شروع می‌شود و ممكن است بارها طی سال تحصیلی به قصد دوره درس‌ها تكرار گردد.
در این مرحله همچنان زمان برای ما مهم نیست اما درصد كسب شده اهمیت بسیار زیادی دارد و مرحله بعدی فعالیت ما را معین می‌كند.

-تست‌های تسلطی را كه انتخاب كرده‌ایم باید به آزمونك‌های 10 تا 20 سوالی تقسیم كنیم و مانند یك آزمون بدون زمان به آنها پاسخ دهیم. پس از پایان هر آزمونك به بررسی تست‌ها می‌پردازیم. در این مرحله هم باید به قدری روی سوالات فكر كنیم تا راه حلی برای آنها بیابیم. در نهایت و پس از بررسی تست‌ها به پاسخ تست‌هایی كه غلط یا نزده بوده‌ایم می‌پردازیم و مانند مرحله قبل مطالب جدیدی را كه می‌آموزیم به خلاصه‌هایمان می‌افزاییم. در اینجا نیز لازم است تست‌های غلط (غ)، نزده (ن) و مهم (م) را مشخص كنیم تا برای دوره‌های بعد هدفمند‌تر عمل نماییم.

-در آخر اگر میانگین درصدهای این آزمونك‌ها خوشایندمان نبود (مثلا شد 75 و شما انتظار 90 درصد داشتید) باید با دقت در سوالاتی كه غلط زده‌ایم، مباحث مشكل‌زا را شناسایی كنیم و دوباره از آنها تست آموزشی تكراری بزنیم تا مشكلات مرتفع گردد.

به این شیوه خواهیم دید كه درصدهای كسب شده ما در خانه و آزمون اختلاف چندانی نخواهد داشت اما بازگردیم به شیوه تهیه تست‌های تسلط. در بعضی كتاب‌ها تست‌های تركیبی از یك یا چند فصل وجود دارد، مثلا در كتاب‌های ادبیات شما تست‌های مبحث ادبیات، املا، لغت یا قرابت معنایی را می‌یابید و همچنین در مباحث دیگر از جمله ریاضی و... اما اگر منابع تستی شما به‌گونه‌ای بود كه تمام تست‌های آن طبقه‌بندی شده بود و تست تلفیقی نداشت، شما باید به صورت تصادفی 20 تا 30 درصد تست‌ها را علامت بزنید و باز هم به طور تصادفی و بدون ترتیب خاصی آزمونك‌ها را از خود بگیرید. متذكر می‌شویم در این مرحله نیز محدودیت زمانی برای تست‌زنی می‌تواند سبب افزایش بی‌دقتی گردد.

مرحله سوم؛ تست‌های سرعت عمل

با طی مراحل قبلی مشكل خاصی در تست زمان‌دار نخواهیم داشت. چرا كه پایه و بنیان افزایش سرعت عمل در تست‌زنی، تست‌زدن زیاد است و نه محدودیت زمان در حل تست‌ها. به این معنا كه وقتی داوطلبی یك یا دو بار تست‌های یك منبع تستی را حل می‌كند، یادگیریش به قدری بهبود می‌یابد كه در جلسه آزمون دیگر سوال جدید و آزار‌دهنده برایش وجود ندارد (یا تعدادشان خیلی كم است).  پس دلیل تاكید ما تا این مرحله بر بی‌توجهی به زمان در تست‌زنی این بود كه تست‌زنی زیاد خود به خود سرعت عمل شما را بهتر می‌كند اما برای تكمیل توانایی تست‌زنی و درك بهتر مفهوم زمان استاندارد در تست‌زنی هر درس لازم است تعدادی تست در وقت استاندارد در خانه تمرین كنید.

برای زدن تست سرعت عمل به شیوه‌نامه زیر دقت كنید: 

- در این مرحله هم درصد تست‌های زده شده برایمان مهم خواهد بود و هم زمان تست‌زنی.

- منبع تست‌های زمان‌دار، تست‌های غلط، نزده و مهم دو مرحله قبلی است كه آنها را به آزمونك‌های 15 تا 20 سوالی تقسیم می‌كنیم و در زمان استاندارد به آنها پاسخ می‌دهیم. این كار علاوه بر دوره تست‌های مهم اعتماد به نفس و توانایی ما را بالا خواهد برد. در ضمن می‌توان پس از اتمام این نوع تست‌ها، سوالات جدیدی را از آزمون‌ها و كتاب‌های دیگر نیز به‌عنوان تست استاندارد استفاده نمود.

- این مرحله پس از اتمام تست‌های آموزشی و تسلط انجام می‌شود و بهتر است در هفته‌های قبل از آزمون انجام شود.

- در این مرحله مانند مرحله تسلط اگر درصدهای دلخواه كسب نشد باید مباحثی را كه در آنها تست غلط یا نزده داشتیم بیابیم و دوباره از آنها تست آموزشی و دوره‌ای بزنیم. 

- اگر در تست‌های جدیدی كه در این مرحله می‌زنیم، مطلب و نكته‌ای آموختیم باید به خلاصه‌هایمان اضافه كنیم.

- بهتر است قبل از شروع این مرحله خلاصه‌ها و نكته‌برداری‌هایمان را مرور كنیم تا درس هم برای ما دوره شود.

در نظر داشته باشید، سرعت عمل ایده‌آل زمانی كسب می‌شود كه شما در جلسه آزمون برای سوالات وقت‌گیر، غلط و سخت وقت صرف نكنید و این موضوع را در مقاله «هنر آزمون دادن» خواهید آموخت تا به بهترین شیوه از وقت‌تان بهره بگیرید.

مدت زمانی كه طول می‌كشد تا تمام مراحل تست‌زنی یك مبحث تمام شود در دروس عمومی یك ماه و در دروس اختصاصی یك تا دو ماه می‌باشد. این مراحل تست‌زنی علاوه بر موارد ذكر شده بهترین و منظم‌ترین شیوه دوره درس‌ها در طول سال تحصیلی می‌باشد.